Mini Słownik DTP

Adiustacja, adiustacja tekstu - ręczne naniesienie na maszynopisach lub wydrukach dyspozycji dla osoby dokonującej składu i łamania tekstu. Dyspozycje te mają formę znaków korektorskich, dopisków tekstowych oraz ewentualnie innych potrzebnych oznaczeń.
Jest to czynność kończąca przygotowywanie materiałów tekstowych przez wydawcę przed wysłaniem ich do realizacji w przygotowalni poligraficznej (niegdyś zecernia, obecnie studio DTP), a następnie ponawiana podczas nanoszenia każdej korekty. Polega na opisaniu, w jaki sposób tekst powinien być sformatowany, zaznaczeniu niedostrzeżonych wcześniej usterek tekstu wraz z opisem ich poprawy, oraz może zawierać inne potrzebne informacje (np. co zrobić, jeśli tekstu wyjdzie po sformatowaniu za dużo, sprawy organizacyjne dotyczące toku produkcji itp.).
W szczególności adiustacja może dotyczyć opracowania merytorycznego, językowego (stylistycznego i ortograficznego) i techniczno-typograficznego, i może być nanoszona nawet przez więcej niż jedną osobę.

Akapit (od łac. a capite, dosł. od głowy, czyli początku) - podstawowy sposób dzielenia łamu na rozpoznawalne wzrokiem mniejsze fragmenty w celu zwiększenia czytelności tekstu. Podstawowa jednostka logiczna dłuższego tekstu, składająca się z jednego lub wielu zdań stanowiących pewną całość treściową. Zadaniem akapitu jest wyraźne zaznaczenie nowej myśli w bieżącym wątku wypowiedzi.
Czasami jako synonimy akapitu są stosowane terminy: ustęp, werset oraz paragraf - znaczą one jednak coś innego i tylko w szczególnych przypadkach mogą być stosowane zamiennie z akapitem.

Arkusz autorski - jednostka obliczeniowa objętości materiału stosowana w wydawnictwie dla rozliczeń z autorem obejmująca wyłącznie materiał opracowany przez autora, czyli bez ilustracji obcych i bez materiału stworzonego lub nadzorowanego przez redakcję jak: wstęp, komentarze, recenzje, przedmowy, posłowia, dwójka lub czwórka tytułowa książki (i ew. inne strony metrykalne). Najczęściej innego autorstwa są również takie rzeczy jak: indeksy, spis treści, oraz szata graficzna publikacji.

Do arkusza autorskiego nie zalicza się powtórzeń oraz znaczących objętościowo cytatów.
Arkusz autorski (tak samo, jak arkusz wydawniczy) wynosi:

40000 znaków typograficznych (ze spacjami) prozy, lub
700 linijek poezji, lub
800 wierszy obliczeniowych (po 50 znaków), lub
3000 cm2 powierzchni ilustracji (także zapisu nutowego, wzorów matematycznch, chemicznych..., diagramów)

Arkusz drukarski (lub arkusz druku)- fizyczna jednostka objętości druków, lub form drukowych podstawowego koloru, stosowana przez poligrafów. Odpowiada ona jednostronnie zadrukowanemu arkuszowi papieru formatu większego od B2 ale mniejszemu od B1 (co odpowiada np. ośmiu stronom końcowego wyrobu formatu A4, szesnastu stronom formatu A5 itd.). W przypadku druku dwustronnego arkusz drukarski odpowiada połowie powierzchni arkusza zadrukowanego tylko z jednej strony.

Arkusz wydawniczy - jednostka obliczeniowa stosowana w wydawnictwie w celu określenia objętości zawartości treściowej (tekstowej i graficznej) publikacji. Wchodzi w to zarówno wkład autora (lub tłumacza) czyli tzw. arkusz autorski, jak i cały pozostały materiał stworzony lub nadzorowany przez redakcję, o ile nie pochodzi od autora (wstęp, komentarze, recenzje, przedmowy, posłowia, motta, cytaty, indeksy, skorowidze, spis treści, bibliografie, tytuły i śródtytuły, przypisy, paginy, dwójka lub czwórka tytułowa książki (i ew. inne strony metrykalne), zawartość okładki i obwoluty, itp.

Arkusz wydawniczy (tak samo, jak arkusz autorski) wynosi:

40000 znaków typograficznych (ze spacjami) prozy, lub
700 linijek poezji, lub
800 wierszy obliczeniowych (po 50 znaków), lub
3000 cm2 powierzchni ilustracji (także zapisu nutowego, wzorów matematycznych, chemicznych..., diagramów)

W skład arkusza wydawniczego wchodzą również wszelkie powtórzenia zawartości. W przypadku napisów ozdobnych lub tworzących kompozycję graficzną należy je traktować jako ilustracje, a w przypadku zastosowania ich na okładce lub obwolucie jako ilustrację należy traktować całą powierzchnię papieru. Paginę zwykłą (bieżącą) leżącą samotnie w wierszu liczy się za pół wiersza, jednak jeśli leży w jednym wierszu z paginą żywą liczy się całość jako jeden wiersz. Obwoluta, okładka, strona tytułowa itp. jeśli zawierają tylko napisy w postaci zwykłego tekstu, to liczy się je ryczałtem po 500 znaków. Strony metrykalne (np. z kolofonem, stopką itp.) również liczy się ryczałtowo jako 500 znaków, o ile faktyczna objętość nie jest większa. Ogłoszenia tekstowo-graficzne liczy się jako ilustracje, również tak można traktować ogłoszenia tekstowe w tzw. "ramce". Wakatów, oraz dużych pustych miejsc w kolumnach opuszczonych i szpicowych nie uwzględnia się. Rozbicia tekstu (np. między akapitami, tytułami, rozdziałami) do trzech wierszy zwykłego tekstu liczy się jako wiersze teoretyczne, czyli takie, jakby były pełnymi wierszami wypełnionymi znakami. Ilustracje obłamane tekstem (o nieregularnym kształcie) liczy się jak ilustracje o powierzchni najmniejszego prostokąta, w którym taką ilustrację można pomieścić...
I tak można by jeszcze długo cytować zalecenia do obliczania arkusza wydawniczego. W dzisiejszych czasach na szczęście zalecenia te traktuje się w sposób rozsądnie uproszczony.
Arkusz wydawniczy służy do obliczania kosztu własnego książki (czasami także innych wydawnictw) oraz wyprowadzania innych wskaźników ekonomicznych (np. rozliczeń ze studiem DTP lub z drukarnią).

Broszura

wyrób poligraficzny o małej objętości, maksymalnie 4 arkusze drukarskie / 64 strony.
w terminologii księgarskiej i bibliotekarskiej: publikacja licząca od 5 do 48 stron.
marketing; na broszurę składa się kilka folderów (co najmniej dwa) spiętych razem, obejmujących wielokrotność liczby stron 8 i 16. broszura zawiera sztywne okładki, adresat może ją wielokrotnie przeglądać i w kontaktach z nadawcą powoływać się na dane w niej zawarte. Broszura zawiera wiele danych, informacji, objaśnień w celu znalezienia odpowiedzi na większość zadawanych pytań przez konsumenta.

Bękart - potoczne określenie błędu łamania tekstu, polegającego na pozostawieniu na początku następnego łamu samotnego końcowego wiersza akapitu (zwanego wierszem zawieszonym).

Bigowanie (przegniatanie) - proces introligatorski polegający na odciskaniu (wgniataniu) rowków w materiale, np papierze lub kartonie w celu ułatwienia jego złamywania (składane opakowania kartonowe, okładki książek w oprawie klejonej itp.) lub w celu dekoracyjnym.
Bigowania można dokonywać za pomocą:

big zamocowanych w wykrojnikach, a te z kolei umieszczane są w maszynach
taśm nagniatających montowanych na cylindrach dociskowych maszyn offsetowych
ręcznie za pomocą kostek introligatorskich.

Bigowanie można uznać za szczególny rodzaj tłoczenia.
Na odciśnięty rowek mówi się biga lub bardziej po polsku - przegniecenie.

Czasopismo - periodyk, publikacja periodyczna, wydawnictwo ciągłe, druk ukazujący się najczęściej w określonych terminach, pod nie zmienionym tytułem, posiadający numerację ciągłą, zawierający ustaloną szatę graficzną, a także niezbyt często zmieniający się format i objętość, zawierający materiały od wielu autorów i określoną tematykę, aczkolwiek mogący się różnić wersjami językowymi, mutacjami regionalnymi.

Czwórka tytułowa - pierwsze cztery strony wnętrza (wkładu) książki. Znajdują się na nich kolejno:

przedtytuł, tytuł ochronny, tzw. "szmuctytuł"
wakat lub frontyspis
tytuł zasadniczy
strona informacyjna

ad 1. strona, na której prawie nic nie ma, zasadniczo tylko tytuł książki (jeśli długi to w skróconej postaci) i ew. autor (imiona często w inicjale - obie rzeczy pisane kapitalikami lub krojem pisma w odmianie pogrubionej - w obu przypadkach w niezbyt dużym stopniu
ad 2. strona zazwyczaj pusta, ewentualnie może współgrać ze stroną trzecią np. poprzez zdjęcie autora, spis jego dzieł, tytuł serii wydawniczej, zapowiedzi itp., może być też zaopatrzona w ozdobną ilustrację - jeśli nie jest pusta, nosi nazwę frontyspis
ad 3. strona z tytułem w pełnym brzmieniu, autorami w pełnym brzmieniu, nazwą i logo wydawnictwa, rokiem i numerem wydania
ad 4. strona zawierająca komplet informacji wydawniczych i drukarskich (patrz: metryka książki)
tytuł książki skrócony, to np. Pan Tadeusz
tytuł książki w pełnym brzmieniu, to np. Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie

Czasami, np. w przypadku książki mniejszej objętościowo, zamiast czwórki tytułowej występuje dwójka tytułowa, czyli jedynie strony 3. i 4. (liczone jako 1. i 2.). Zarówno na czwórkę tytułową jak i na dwójkę tytułową mówi się również: karta tytułowa.

DTP (ang. Desktop Publishing - publikowanie zza biurka) - termin oznaczający pierwotnie ogół czynności związanych z przygotowaniem na komputerze materiałów, które będą później powielone metodami poligraficznymi. Krócej mówiąc, termin ten oznaczał komputerowe przygotowanie do druku[1]. W tym znaczeniu termin ten dotyczy nie tylko fazy projektowej, czyli tworzenia w programach komputerowych obrazu (oraz kształtu) stron publikacji, ale także zarządzania pracą grupową, a nawet odnosi się do komputerowego sterowania urządzeniami wykorzystywanymi w tym procesie, a więc np. naświetlarkami czy maszynami drukarskimi.

Z czasem pojęcie DTP zaczęło odnosić się także do przygotowywania dokumentów do publikacji w postaci elektronicznej (cyfrowej).
Proces DTP rozpoczyna się wprowadzeniem do komputera tekstu i obrazu. Poszczególne elementy graficzne podlegają następnie indywidualnej obróbce, a na tekst jest nanoszona korekta. Następnie odbywa się zasadnicza część procesu, czyli ułożenie z tych wszystkich elementów gotowego projektu stron publikacji, łącznie z naniesieniem informacji dla drukarza i introligatora. Na tym etapie pracy można również umieścić informacje o obrazie całej składki (patrz: impozycja). Czynność kończąca to zapisanie danych komputerowych w postaci pliku postscriptowego lub (coraz częściej) pliku PDF. W ramach DTP można również zarządzać przepływem prac w drukarni oraz sterować urządzeniami przygotowalni poligraficznej, jak i samej drukarni.
Istotne jest, że DTP zajmuje się nie tylko samym obrazem, ale także kształtem podłoża, tak więc termin ten dotyczy także projektowania np. niezadrukowanych opakowań i innych form wykrawanych z papieru, kartonu, czy też np. kształtów wycinanych z folii samoprzylepnej.

Firet - długość stosowana w typografii (w zecerstwie i DTP) używana bezpośrednio przy składzie tekstu, jest równa wysokości aktualnie używanego stopnia pisma. Np. najdłuższy myślnik, tzw. pauza, to w przybliżeniu kreska długości firetu, a półpauza to kreska długości pół firetu. W większości krojów pisma litery M i W mają szerokość firetu.

Format arkusza - to standardowe rozmiary arkusza papieru stosowane powszechnie w drukarniach i rysunku technicznym. Czasem pojęcie formatu stosuje się do arkuszy niepapierowych, np. format formy drukowej w drukarni offsetowej (czyli powlekanego warstwą światłoczułą arkusza blachy aluminiowej).

Podstawowa w Polsce norma arkuszy papieru jest zgodna z międzynarodową normą ISO 216. Najbardziej znanym formatem tego rodzaju jest A4.

Norma ta pierwotnie została stworzona przez niemiecką instytucję DIN (DIN 476) w 1922 r., choć formaty papieru zawarte w tej normie powstały we Francji na przełomie XVIII i XIX w., i były już wcześniej powszechnie używane w Europie Zachodniej, oprócz Wielkiej Brytanii.
Norma ISO 216 definiuje trzy serie formatów: A, B i C. Format C określa głównie rozmiary kopert.
Stosunek boków w formacie A jest zawsze jak 1 do ?2, aczkolwiek z zaokrągleniem do pełnych milimetrów. Taki stosunek długości boków powoduje, że po złożeniu arkusza na pół krótszymi bokami do siebie uzyskuje się dwa arkusze, o takiej samej proporcji boków, jak arkusz wyjściowy. Rozmiary formatu A0 są tak dobrane, aby jego powierzchnia wynosiła 1 m2. Kolejne formaty z tej serii są tworzone przez dzielenie arkuszy w połowie ich dłuższego boku. Stąd format A1 jest połową A0, A2 połową A1 itd., jednak zawsze z zaokrągleniem do pełnych milimetrów.
Wymiary formatów B są średnią geometryczną z dwóch pośrednich wymiarów A (zatem i ich proporcje są jak 1 do ?2), z zaokrągleniem do pełnych mm, np. wymiary boków B1 są średnią geometryczną z boków A1 i A0. Wreszcie, wymiary formatów C są średnią geometryczną z odpowiednich wymiarów A i B, np. format C2 jest średnią geometryczną z A2 i B2.
Seria formatów C jest głównie pomyślana do kopert. Ich numeracja informuje, jakiego rodzaju papier formatu A można bez składania umieścić w danej kopercie, np. do koperty C4 mieści się bez składania papier A4. Jeśli papier A4 zostanie raz złożony na pół, będzie miał wymiary A5 - a zatem zmieści się w kopercie C5. Dwukrotne złożony na pół papier A4 mieści się idealnie w kopercie C6. Także i w tym formacie proporcje boków spełniają stosunek 1 do ?2.
Ze względu na swoją praktyczność norma ta jest stosowana w większości krajów świata. Wyjątkiem są tylko USA, Kanada, Meksyk i Japonia. W USA i Kanadzie najbardziej popularnym formatem papierów jest system Letter-Legal-Executive, zaś w Japonii istnieje system, który ma nieco podobną strukturę do systemu ISO, ale z zupełnie innymi wymiarami niż w ISO. Istnieje też tradycyjna norma arkuszy drukarskich, które wciąż są w Polsce i wielu innych krajach świata w użyciu.

formaty zasadnicze		formaty pomocnicze
SZEREG A		SZEREG B		SZEREG C
Symbol formatu	Wymiary arkusza [mm]	Symbol formatu	Wymiary arkusza [mm]	Symbol formatu	Wymiary arkusza [mm]
A0	841×1189	B0	1000×1414	C0	917×1297
A1	594×841	B1	707×1000	C1	648×917
A2	420×594	B2	500×707	C2	458×648
A3	297×420	B3	353×500	C3	324×458
A4	210×297	B4	250×353	C4	229×324
A5	148×210	B5	176×250	C5	162×229
A6	105×148	B6	125×176	C6	114×162
A7	74×105	B7	88×125	C7	81×114
A8	52×74	B8	62×88	C8	57×81
A9	37×52	B9	44×62	C9	40×57
A10	26×37	B10	31×44	C10	28×40

Format netto, format po obcięciu - rozmiar gotowego wyrobu poligraficznego (np. czasopisma, książki), podawany jako iloczyn długości i szerokości kart (stron) stanowiących blok wkładu.
Pod pojęciem wyrobu gotowego rozumie się wyrób po obcięciu spadów, co jest jedną z ostatnich czynności w introligatorni (np. po wykonaniu oprawy, o ile okładka jest tej samej wielkości co wkład). Format netto to inaczej mówiąc wymiary kolumny. Jeżeli okładka jest większa od "środka", to format netto oznacza wielkość owego środka, czyli w praktyce pojedynczej strony (przy założeniu, że wszystkie strony są tej samej wielkości). W przypadku oprawy klejonej, do formatu netto zalicza się również część papieru zasłoniętą przez klej. Nie zalicza się jednak grubości kleju wystającego poza obrys bloku kart.
W praktyce DTP, terminu format brutto, oznaczającego całość danych razem z częścią spadową i informacyjną, używa się rzadziej, zastępując go raczej określeniem minimalnej wielkości spadów.

Fotoskład - sposób i miejsce przygotowania materiałów do druku, chronologicznie umiejscowione pomiędzy tradycyjną zecernią (patrz: zecerstwo) a współczesnym studiem DTP. Dziś jest to tradycyjna, wychodząca z użycia nazwa studia DTP.
Fotoskład był miejscem, gdzie materiały na potrzeby drukarni (tekst i obrazy) były formowane w obrazy kolumn metodą układania zadrukowanych kartek i przeźroczy na stole podświetlanym, gdzie następnie reprodukowano wszystko metodą fotograficzną. Klisze były przekazywane do drukarni w celu kopiowania na docelowe formy drukowe - blachy offsetowe.
Pierwotnie fotoskład dotyczył składu samego tekstu na urządzeniu zwanym fotoskładarką, potem inną metodą utrwalano obrazy całych złamanych kolumn, by wreszcie w czasach nam współczesnych naświetlać kolumny na naświetlarkach postscriptowych. Niemniej w każdym przypadku fotoskład był utrwaleniem informacji na światłoczułej kliszy.

Impozycja, składkowanie, montaż elektroniczny - zaprojektowanie w programie DTP obrazu całego arkusza druku. Może to być zarówno praca wieloużytkowa, jak i układ stron składki.
Impozycja jest procesem żmudnym, wymagającym dużego skupienia i w związku z tym - w wypadku ręcznego wykonywania - podatnym na błędy. Jednak na większą skalę jest procesem w dużym stopniu powtarzalnym, stąd powstało wiele samodzielnych programów, a także plug-inów i skryptów, które pozwalają na automatyzację impozycji plików zapisanych w wielu różnych formatach graficznych.

Justowanie (inne nazwy to: justowanie tekstu, justowanie składu, wyjustowanie, wyrównywanie tekstu, oraz gwarowo i raczej brzydko justyfikacja) - termin zecerski, przeniesiony także do DTP, oznaczający formowanie bloku tekstu poprzez wyrównanie położenia jego wierszy w celu nadania całości jednolitego, estetycznego wyglądu. Rozróżniamy:

justowanie poziome - wyrównanie do lewego marginesu, do prawego, centralnie (w osi) lub wyrównanie jednocześnie do obu marginesów; na wyrównywanie tylko do jednego z marginesów mówi się gwarowo skład w chorągiewkę
justowanie pionowe - do początku łamu, do końca, jednocześnie do obu, centralnie lub do zadanej linii bazowej (czyli równo od siebie oddalonych równoległych linii o ustalonym położeniu); justowanie pionowe ma znaczenie w układzie wielołamowym

Potocznie tekstem justowanym, bądź wyjustowanym, nazywa się często skład wyrównany do obu marginesów jednocześnie.

Sposób justowania powinien być stosowany konsekwentnie w skali wszystkich akapitów danego tekstu. Odstępstwem mogą być wyróżnienia w postaci cytatów (np. linijki poezji w tekście prozą). W przypadku justowania tekstu jednocześnie do obu marginesów, pierwszy wiersz akapitu (tzw. wiersz akapitowy) może nadal posiadać wcięcie akapitowe, natomiast ostatni wiersz akapitu (tzw. wiersz końcowy) zazwyczaj jest justowany nadal tylko do jednego z marginesów.

Książka - dokument piśmienniczy myśli ludzkiej, raczej obszerny, w postaci publikacji wielostronicowej o określonej liczbie stron, o charakterze trwałym. Słowo o bardzo wielu pokrewnych znaczeniach. Dzisiejsza postać książki wywodzi się od kodeksu, czyli kartek połączonych grzbietem, które wraz z rozwojem pergaminu zastąpiły poprzednią formę dokumentu piśmienniczego, czyli zwój.
Za książkę uważa się:

wydawnictwo zwarte - przeciwieństwo czasopisma, może to być duży utwór literacki, zbiór mniejszych utworów, leksykon, podręcznik, poradnik, praca naukowa, dokument lub zbiór dokumentów, album, atlas itp.
wydawnictwo dziełowe - przeciwieństwo akcydensu
utwór prozatorski, synonim powieści - utwór obszerniejszy niż opowiadanie, nowela czy esej
zbiór mniejszych utworów prozatorskich, o określonej myśli przewodniej i wspólnej kompozycji, powiązanych w całość redakcyjną, także zbiór myśli, zapisków, notatek, artykułów

w terminologii bibliotekarskiej:

publikację powyżej 48 stron - publikacja mniejsza określana jest wtedy jako broszura
każdą pozycję biblioteczną w oprawie twardej - także np. nuty, mapy, oprawione zszywki czasopism itp.

Layout - szablon, wzorzec, stały układ kompozycyjny strony publikacji.

W DTP są to cechy charakterystyczne obrazu strony (także okładki i obwoluty), powtarzające się we wszystkich kolejnych numerach danego czasopisma lub w kolejnych publikacjach książkowych w ramach serii wydawniczej, narzucające publikacji unikalny charakter i wyróżniające spośród innych pozycji tytułowych.

Layout ma znaczenie praktyczne. Umożliwia czytelnikowi łatwe orientowanie się w dużej ilości informacji zawartych w publikacji poprzez odnajdywanie stałych, charakterystycznych elementów. Naczelną cechą jest tutaj konsekwencja. W skład layoutu wchodzą jednolicie ustalone w skali całej publikacji (lub jej jednostek tematycznych, działów): marginesy, podział tekstu na konkretną ilość łamów, parametry samego tekstu takie jak krój pisma, jego stopień, interlinia, podział na akapity, wielkość wcięć akapitowych, wielkość inicjałów itp., kolorystyka całości, elementy graficzne powtarzające się w całym artykule, sekcji, lub w całym piśmie, paginy, winiety, charakterystyczny układ spisu treści, stopka redakcyjna, typowa grubość i kolor ramki zawierającej zdjęcie lub tekst, standardowe kreski rozdzielające bloki tekstu, charakterystyczne tła i wiele innych elementów. W dobrze zaprojektowanym layoucie powinno być wiele z góry zaplanowanych sytuacji, a ich bezwzględne i konsekwentne respektowanie jest jedną z najważniejszych rzeczy świadczących o poziomie edytorskim danej publikacji.
Layout jest wzorcem, którego należy się trzymać bardzo dokładnie (wiernie), a ewentualne - szczególnie drobne - modyfikacje są absolutnie niedopuszczalne. Mówiąc dokładniej: layout jest święty - jego się nie zmienia. Drobne zmiany od razu psują obraz całości i są łatwe do wychwycenia, natomiast dopuszczalne są (i robi się tak w praktyce) zmiany duże, czyli tworzenie poszczególnych stron całkowicie odmiennych od pozostałych. Takie strony po prostu nie zaliczają się do layoutu, wypadają z niego, co nie oznacza jednak wcale naruszenia układu całości. Stąd wniosek, że layout nie dotyczy wszystkich bez wyjątku stron. Zwykle publikacja składa się ze stron typowych (posiadających layout pisma) oraz ze stron całkowicie odmiennych - mogą to być np. strony z reklamami całostronicowymi. Najgorszą rzeczą jest niewielkie naruszenie layoutu na jednej ze stron, lub w części publikacji. Jeżeli nie można postąpić inaczej - należy zmienić layout całości. Mamy wtedy po prostu do czynienia z nowym layoutem. Sytuacja taka może zaistnieć, gdy czasopismo przenosi się do innej drukarni, która może narzucić swoje rozmiary papieru. Taka zmiana layoutu narzucona czynnikami zewnętrznymi powinna być oczywiście możliwie niewielka, ograniczona tylko do koniecznych przeróbek i nie powinna być pretekstem do wprowadzania dalszych zmian cząstkowych. Ogólnie layout pisma powinien być możliwie stały w pewnym większym przedziale czasu liczonym na kilka lat. Jest to związane z przywiązaniem konkretnej niszy rynkowej odbiorców do danego tytułu i z pracą wydawnictwa nad stopniowym pozyskiwaniem następnych stałych czytelników. Na marginesie można dodać, że layout każdego pisma powinno się co pewien czas (raczej dłuższy) mocno zmieniać, aby odświeżyć tytuł, ale są to już zagadnienia marketingowe, a nie DTP.

Na podstawie layoutu, grafik redakcyjny przygotowuje dla każdego kolejnego numeru (wydania) publikacji makiety wszystkich stron.

Łam - pionowy blok zarezerwowany dla tekstu, leżący na kolumnie, posiadający określoną szerokość i długość, czym się różni od szpalty posiadającej tylko szerokość, a długość dowolną (określoną wielkością całości tekstu).
W jednołamowym układzie kolumny jest to pas na kolumnie ograniczony marginesami, w układzie wielołamowym analogiczny pionowy fragment kolumny. Łam może być wypełniony wierszami tekstu, ale również tabelami, ilustracjami itd. Wstawienie ilustracji w łam nie powoduje zwiększenia ilości łamów, jest to nadal jeden łam wypełniony tekstem, tyle że przerwany ilustracją (w pionie jest zawsze tylko jeden łam). Łam jest efektem "łamania", czyli oddzielenia zwartego fragmentu wierszy od szpalty.

Łamanie, łamanie tekstu, łamanie kolumny - w DTP jest to tworzenie obrazu kolumny poprzez nadanie surowej zawartości tekstowej cech tekstu sformatowanego oraz połączenie tekstu z grafiką.

Termin pochodzi z czasów zecerstwa, gdzie łamanie polegało na ułożeniu szpalty tekstu w łamy na kolumnie (lub kolumnach). Nazwa wzięła się od czynności "odłamania" czyli oddzielenia, a mówiąc prościej - pobrania fragmentu szpalty równego wysokości łamu. Łamanie w obecnym znaczeniu jest pojęciem trochę szerszym w stosunku do zecerskiego, gdyż obecnie łamie się tekst niesformatowany w sformatowany bezpośrednio w docelowym miejscu na kolumnie, podczas gdy zecer już na etapie składania tekstu tworzył jego postać typograficzną (krój pisma, stopień pisma, szerokość wiersza, przenoszenie wyrazów, podział na akapity, itp.), a "łamacz" (czyli ówczesny metrampaż) rozmieszczał sformatowany tekst na kolumnach zajmując się czynnościami kończącymi, jak np. podział akapitów pomiędzy ilustracjami i łamami.
Teoretycznie łamanie odnosi się wyłącznie do operacji związanych z samym tekstem, jednak w praktyce DTP termin łamanie jest nazwą ogółu czynności wykonywanych przy układaniu elementów tworzących obraz strony publikacji - mówi się więc o łamaniu czyjejś pracy, książki, ulotki, afisza, gazety, katalogu itp. Natomiast w przypadku zleceń opartych głównie o grafikę nie stosuje się tego terminu i tak np. reklamę czy plakat już się nie łamie tylko raczej robi, wykonuje a najczęściej przygotowuje. Podobnie w przypadku prac opartych wyłącznie o tekst (książka bez ilustracji, afisz), można mówić wyłącznie o składaniu, bez łamania.
Łamanie odbywa się na podstawie projektu czyli makiety.

Pagina (łac. stronica) - w poligrafii to liczba wskazująca kolejny numer stronicy. Paginę umieszcza się nad lub pod kolumną druku.

Sierota - nazwa dwóch różnych terminów dotyczących błędów łamania tekstu:

potoczne określenie wiszącego spójnika - błędu pozostawienia samotnego znaku na końcu wersu,
potoczne określenie szewca - błędu pozostawienia samotnego wiersza rozpoczynającego akapit na samym dole strony.

Szewc - potoczne określenie błędu łamania tekstu, polegającego na pozostawieniu na końcu łamu samotnego wiersza akapitowego (pierwszego wiersza akapitu).

Skład - termin zecerski (dziś już historyczny) oznaczający tekst, który powstał fizycznie, czyli został ułożony z czcionek lub wierszy linotypowych (a także innych elementów, jak monotypy, linie czy justunek). Skład ma postać szpalty i będzie dopiero łamany. Składem jest także tabela, już złożona, ale jeszcze nie włamana w kolumnę.

Czynność, w wyniku której powstawał tekst uformowany w taki sposób, nazywano składaniem, i to niezależnie od tego, czy odbywała się ona całkowicie ręcznie, czy też pomagały w niej w pierwszej fazie maszyny odlewające linotypy i monotypy.
Podstawowymi cechami złożonego tekstu były: ustalony krój pisma w określonej odmianie i stopniu, oraz szerokość wierszy.
W DTP za niezbyt dokładny odpowiednik składu należy uważać sam tekst w takiej postaci, że można nim dowolnie dysponować w programach komputerowych (a więc tekst zapisany w postaci znaków, a nie obrazu). Za czynność składania można uznać dowolną metodę pozyskania tekstu, a więc: przepisanie tekstu z klawiatury, utworzenie go w programie OCR, wydobycie danych tekstowych z pliku o dowolnym formacie itp. Za typowy program do składu tekstu należy uważać edytor tekstu, natomiast programy określane jako programy do składu publikacji, są tak naprawdę programami do łamania tychże (chociaż oferują również możliwości wprowadzania tekstu ręcznie znak po znaku).
Publikacji się nie składa, składa się tekst, który później będzie łamany na stronach publikacji.

Składka, składka arkuszowa - zadrukowany arkusz, z którego powstaje wielostronicowa publikacja drukowana.
Arkusz papieru przechodzący przez maszynę drukarską jest najczęściej wielokrotnie większy niż wielkość pojedynczej kartki końcowego wyrobu. Papier jest zadrukowywany z obu powierzchni, po czym jest kilkakrotnie składany (falcowany), aby osiągnąć rozmiary gotowej publikacji. Zadrukowany arkusz po złożeniu otrzymuje postać składki składającej się najczęściej z 4, 8, 16 lub 32 stron (należy jeszcze obciąć spady, czyli przyciąć wystające brzegi na wymiar docelowy).
Tradycyjna nazwa składki w żargonie drukarzy to lega.

Sznyty formatowe - znaki dla drukarza, umieszczone na arkuszu poza obszarem strony, podające gdzie należy papier obciąć na wymiar netto, lub też pokazujące gdzie należy wykonać bigowanie lub falcowanie. Sznyty dla formatu netto nanosi się automatycznie wybierając odpowiednią opcję w programie DTP, pozostałe sznyty nanosi w programie ręcznie. Sznyty są cienkimi kreskami, zazwyczaj o grubości rzędu 0,1-0,2 pt, a oddalone od formatu netto strony są zwykle na odległość rzędu 3-5 mm.

Szpalta - termin zecerski oznaczający pierwszy, surowy skład tekstu, o docelowej szerokości wierszy, a długości (ilości wierszy) wynikającej z objętości tekstu, złożony z czcionek lub wierszy linotypowych. Szpalta zawiera większość docelowych atrybutów tekstu, takich jak: krój pisma w odpowiedniej odmianie i stopniu, interlinię, wcięcia akapitowe itp.
Szpalta służyła do wykonania odbitki do pierwszej korekty (korekta szpaltowa) przed rozpoczęciem łamania. Po naniesieniu ewentualnej korekty szpalta w procesie łamania przenoszona była na kolumny, gdzie przyjmowała postać jednego lub więcej łamów poprzez odpowiednie rozmieszczenie jej wśród innych elementów kompozycyjnych i justunkowych kolumny. Na tym etapie nadal jeszcze pozostawała możlliwość ingerencji w samą zawartość tekstu.

Szparowanie - precyzyjna selekcja fragmentu obrazu w grafice rastrowej. Można jej dokonać za pomocą narzędzi do automatycznej selekcji, jednak w trudniejszych przypadkach precyzyjnego szparowania można dokonać tylko ręcznie za pomocą rysowania obwiedni wokół zaznaczanego obszaru.
Szparowanie wykorzystuje się do obróbki kolorystycznej wybranych obszarów, tworzenia fotomontaży, transformacji kształtu, budowania masek itd.

Światło - potoczne określenie każdego pustego miejsca pomiędzy elementami tekstowymi lub graficznymi na kolumnie publikacji poligraficznej lub innej podobnej, np. na stronie internetowej lub w prezentacji multimedialnej. Światła mogą być w pustych miejscach, ale także na jednolitych lub wzorzystych tłach.
Światła są niezbędne, aby informacja tekstowo-graficzna prezentowała się w sposób estetyczny i funkcjonalny. Zbyt duże zagęszczenie wszelkich elementów na stronie powoduje, że światła nie ma, a więc publikacja "nie oddycha". Odbiorca ma wrażenie nadmiernego ścisku, tłoku, a czasem nawet bałaganu, i to nawet w sytuacji usystematyzowanego ułożenia wszystkich elementów względem siebie. Odbiór przekazu jest utrudniony, ponieważ niedobór światła uniemożliwia szybkie rozróżnianie formalnych elementów budowy strony (np. rozróżnianie sąsiednich pionowych bloków tekstu). Natomiast stosowanie nadmiaru światła jest dozwolone w niemal wszystkich sytuacjach - a poprawność jego użycia jest uzależniona jedynie od koncepcji projektanta. Jedynym zastrzeżeniem jest tutaj światło wewnątrz akapitu tekstu, w którym zbyt duże odległości pomiędzy sąsiednimi wierszami tekstu są ewidentnym błędem projektowym, rozpraszającym uwagę odbiorcy od zintegrowanego tematycznie bloku informacji.
Do świateł zaliczamy:

światła międzyznakowe - regulowane typograficznie za pomocą kerningu (definiowanie świateł dla określonych par znaków) i trackingu (ogólne regulowanie odstępów międzyznakowych)
światła międzyzdaniowe - w polskiej typografii nie są stosowane, występują czasami w innych typografiach, ale nie są normą
światła międzywierszowe - czyli interlinia (regulowana leadingiem)
światła międzyakapitowe
światła międzyłamowe
marginesy kolumn
oraz wszelkie odstępy pomiędzy elementami graficznymi (między sobą, albo między nimi i tekstem)

Wakat - strona publikacji poligraficznej nie pokryta w ogóle drukiem. Jeśli na stronie znajduje się choćby pagina, lub tinta, to nie jest już ona wakatem. Wakatami są często drugie strony czwórki tytułowej książki oraz strony przedtytułowe rozdziałów. W zecerstwie była to forma drukowa kolumny wypełniona jedynie justunkiem.

Wdowa - potoczne określenie błędu łamania tekstu, polegającego na pozostawieniu na początku łamu samotnego końcowego wiersza akapitu (zwanego wierszem zawieszonym).

Wiszący spójnik, zawieszka, sierota - nazwa błędu łamania tekstu polegającego na pozostawieniu na końcu wersu osamotnionego jednoliterowego słowa (najczęściej spójnika lub przyimka, np. "a", "i", "o", "u", "w", "z"). Reguła zabraniająca wiszących spójników dotyczy zarówno tekstów ciągłych, jak i pojedynczych napisów wielowierszowych (np. tytuły, podpisy). Zgodnie z Polską Normą stosowanie wiszących spójników jest dopuszczalne tylko przy bardzo wąskim łamie (np. gazetowym).
Wiszący spójnik jest błędem wyłącznie typograficznym, nie jest zaś błędem ortograficznym.

Hasła cytowane za wikipedia.pl